Vrijwilliger in een woonzorgcentrum? 5 lessen uit Vrije Wil
Wat heeft een bewoner in een woonzorgcentrum echt nodig van een vrijwilliger? Onderzoekers van Hogeschool UCLL vroegen het aan bewoners, medewerkers en vrijwilligers zelf. De belangrijkste uitkomst: je hoeft niet veel te doen, je moet er vooral zíjn. Ontdek 5 inspirerende lessen voor vrijwilligers en organisaties.
Wat heeft iemand in een woonzorgcentrum echt nodig van een vrijwilliger? Hogeschool UCLL ging het hen vragen.
Onderzoekers Yasmine Sterckx en Liesbet Van Vlasselaer luisterden in vier woonzorgcentra naar bewoners, vrijwilligers, mantelzorgers en zorgmedewerkers. Dat leverde een gratis online inspiratiegids op, en het magazine Van Binnenuit, vol verhalen uit het dagelijkse leven. Wij lazen het en haalden er vijf lessen uit.
Zin om zelf iets te betekenen? Zoek op Give a Day vrijwilligerswerk in een woonzorgcentrum bij jou in de buurt.
Vrije wil in het kort
Onderzoek: het praktijkgericht onderzoek Vrije Wil van UCLL
Onderzoekers: Yasmine Sterckx en Liesbet Van Vlasselaer
Waar: vier woonzorgcentra: Huize Nazareth (Goetsenhoven), Sint-Margaretha (Holsbeek), Sint-Jozef (Pelt) en Kloosterhof (Oudsbergen)
Hoe: gesprekken, observaties en storyweaving, een methode om de verhalen van bewoners naar boven te halen
Partners: Present, het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk, de Vlaamse Ouderenraad en Samana
Resultaat: een gratis online inspiratiegids en het magazine Van Binnenuit
1. Je hoeft niet veel te doen. Je moet er zijn.
Het eerste hoofdstuk van Van Binnenuit heet "minder doen, meer zijn". Dat vat het hele onderzoek samen.
Zorgmedewerkers hebben het druk. Vrijwilligers hebben iets wat in de zorg schaars is: tijd. Een bewoonster van 83 zegt het zo: “Vrijwilligers hebben meer tijd om eens te praten.” En over de vrijwilliger die boeken rondbrengt: “De mevrouw van de boekenronde brengt voor mij de buitenwereld naar binnen.”
Een verpleegkundige zag een jonge vrijwilliger die elders vooral klusjes kreeg. Zij zag het anders: “Jij bent hier voor de mensen, zij hebben jou nodig.”

2. Vertrek van de bewoner, niet van de activiteit
De onderzoekers keken vooral naar wat het contact met vrijwilligers losmaakt bij bewoners. Rust, plezier, veiligheid, nieuwsgierigheid, dankbaarheid. Zo verschuift de vraag van "wat moet er gedaan worden?" naar "welke ervaring willen we creëren?".
En niet elke bewoner wil hetzelfde. Een bewoonster is daar duidelijk in: “Ik ben rustig, ik heb geen nood aan lachen en doen.”
Voor haar is een rustig gesprek meer waard dan een volle namiddag animatie. Voor een ander is het net omgekeerd. Vraag het dus.
3. Bij een vrijwilliger hoeft een bewoner zich niet anders voor te doen
Een vrijwilliger is geen zorgverlener en geen familie. Net daardoor kan een bewoner vrijuit praten.
Een bewoner van 80 over de vrijwilliger die elke week langskomt: "Met hem kan ik bij wijze van spreken ruzie maken. Ik kan alles zeggen tegen hem. Dat is een opluchting. Ik moet me anders voordoen bij het zorgpersoneel."
Een bewoonster van 65 over haar vaste vrijwilligster: "Ik kan haar meer zeggen dan tegen mijn familie of de zorg."
4. Help, maar neem niet over
Goed bedoeld is niet altijd goed. Maakt een vrijwilliger het bloemstuk in plaats van de bewoner, dan ziet het er misschien mooier uit. Maar de bewoner verliest iets: een stukje eigenwaarde.
Een medewerker die elke dag met bewoners en vrijwilligers werkt, zegt het zo: “Ook al ziet het er niet perfect uit, ze hebben het zelf gedaan. En dat is zoveel waard.”
Ook grenzen horen erbij. De gids geeft een concreet voorbeeld: een vrijwilliger die zelf een tillift bedient. Dat is een zorghandeling die enkel personeel uitvoert, want het is riskant voor de vrijwilliger en voor de bewoner. Hoe je dat bespreekt zonder de vrijwilliger te kwetsen, noemt de gids "warm begrenzen".
5. Vrijwilligers willen weten of ze het goed doen
Ook vrijwilligers hebben iets nodig. In het onderzoek stelden ze steeds dezelfde vraag: "doe ik het wel goed?". Ze willen feedback, opvolging en erkenning.
Alice, die zelf vrijwilliger was, zegt het kort: vrijwilligers moeten weten dat ze niet gemist kunnen worden. "Zég het hen."
En er zijn er meer nodig. Pol, Germaine en Luc zetten zich al meer dan 25 jaar in voor bewoners. Waar vroeger twintig bewoners mee gingen wandelen, zijn dat er vandaag hooguit zeven. Ook het aantal vrijwilligers daalde. Wat hen vooral opvalt: "Jong komt er niet meer bij."
Wil je vrijwilliger worden in een woonzorgcentrum?
Je hoeft geen zorgopleiding te hebben. Volgens het magazine houden twee gedachten mensen het vaakst tegen: "ik ken het niet" en "ik kan het niet". Terwijl een paar uur per maand al een verschil kan maken.
Hugo, vrijwilliger in de cafetaria, zegt het in zijn eigen woorden: "Gewoon doen, want ge krijgt er ook veel voor terug hé."
Lees de verhalen in Van Binnenuit voor je begint.
Werk je in een woonzorgcentrum?
De inspiratiegids is gratis en zit vol materiaal dat je vandaag al kan gebruiken:
Storyweaving: een draaiboek voor een gesprek van 15 tot 30 minuten om te ontdekken wat bewoners van vrijwilligers verwachten
Vrijwilligersbingo: een speelse gesprekstool met twee bingokaarten, één over ervaringen en één over wensen
Vrijwilligersbevraging: een leidraad om je vrijwilligers te bevragen
BUSC-methode: een steekkaart om kort en warm feedback te geven
Tien bijlagen voor een duurzaam vrijwilligersbeleid, van werving tot warm begrenzen
Geen heldendaad. Gewoon er zijn
Een babbel. Een wandeling. De vierde man aan de kaarttafel. Het zijn kleine dingen, maar voor wie in een woonzorgcentrum woont, maken ze de dag.
Linda zet zich al dertien jaar samen met haar partner in voor bewoners. Zij vat het zo samen: "Het vraagt niets, maar het geeft alles."
Zin om het zelf te proberen? Zoek vrijwilligerswerk in een woonzorgcentrum bij jou in de buurt.
Tot binnenkort!
Bronnen
UCLL, Van Binnenuit. Verhalen van mensen die het woonzorgcentrum mee(r) kleur geven
UCLL, projectpagina Vrije Wil
Met dank aan Yasmine Sterckx en Liesbet Van Vlasselaer van UCLL. Alle citaten komen uit het magazine Van Binnenuit.




